Pırlanta ve Mücevher Terimleri Sözlüğü: A'dan Z'ye Temel Kavramlar

Pırlanta alışverişine çıktığınızda karşınıza bir anda onlarca teknik terim çıkar: montür, baget, milyem, rodyum, eye-clean, floresans… Bu terimleri bilmek, vitrindeki iki yüzük arasındaki fiyat farkını anlamanın ve doğru soruyu sormanın en kısa yolu. Aşağıda mücevher alışverişinde en sık karşılaşacağınız temel kavramları, tek bir sözlükte topladık.

Taşın Kalitesini Anlatan Terimler (4C)

Karat (Carat)

Pırlantanın ağırlık birimidir; 1 karat 0,20 grama eşittir. Karat ağırlığı, taşın göz önünde ne kadar büyük durduğunun tek belirleyicisi değildir: kesim oranları ve montür tipi de görsel boyutu etkiler.

Puan (Point)

Karatın yüzde biri. 50 puan 0,50 karat, 30 puan 0,30 karat anlamına gelir. Kuyumcuda “elli puanlık tektaş” ifadesi yarım karatlık taşı tanımlar.

Renk (Color)

Beyaz pırlantalarda renksizliğin derecesidir. D harfi tamamen renksizi, Z ise belirgin sarı tonu gösterir. D–F aralığı renksiz, G–J aralığı ise gözle neredeyse renksiz kabul edilir.

Netlik (Clarity)

Taşın içindeki doğal izlerin (inklüzyon) ve yüzey izlerinin miktarını anlatır. FL en temiz, I3 ise en belirgin izli derecedir. Eye-clean terimi, çıplak gözle iz görünmeyen taşları tanımlar ve genellikle VS–SI aralığında bulunur.

Kesim (Cut)

Taşın oranlarının, simetrisinin ve cilasının ışığı ne kadar iyi yansıttığını gösterir. Excellent'tan Poor'a kadar derecelendirilir. Kesim, pırlantanın ışıltısını en çok etkileyen kriterdir.

Floresans (Fluorescence)

Bazı pırlantaların mor ötesi ışık altında mavi ışıma yapmasıdır. Zayıf seviyede genellikle görünümü etkilemez; çok güçlü floresans taşı puslu gösterebilir.

Kesim Biçimi ve Taş Formu

Tektaş (Solitaire)

Tek bir pırlantanın öne çıktığı klasik kurgu. Nişan yüzüğünün en bilinen formudur.

Baget (Baguette)

Dikdörtgen formlu, basamaklı kesime sahip taş. Işıltı yerine berrak ve geometrik bir görünüm verir; yan taş olarak sık kullanılır.

Round Brilliant

57–58 facetli yuvarlak kesim. En yüksek ışıltıyı veren ve en çok tercih edilen formdur.

En-Boy Oranı (Ratio)

Oval, armut ve zümrüt gibi uzun kesimlerde taşın uzunluğunun genişliğine bölümü. Oran, taşın “şişman” ya da “ince” görünmesini belirler.

Facet

Taşın yüzeyine açılan düz kesim yüzeylerinin her biri. Facetlerin açısı ve simetrisi ışığın taş içinde nasıl hareket ettiğini belirler.

Montür ve İşçilik Terimleri

Montür (Mounting / Setting)

Taşı tutan metal gövdenin tamamı. Tırnaklı (prong), çerçeveli (bezel), kanal (channel) ve pave gibi tipleri vardır.

Tırnak (Prong)

Taşı kavrayan ince metal uçlar. 4 veya 6 tırnak en yaygın seçeneklerdir; zamanla aşınabilecekleri için periyodik kontrol gerektirirler.

Pave

Yüzeyin küçük taşlarla neredeyse tamamen kaplandığı teknik. Metal yüzey görünmez hale gelir, parlaklık artar.

Halo

Merkez taşın etrafına dizilen küçük taş sırası. Taşı optik olarak büyük gösterir. Taşın altına gizlenen sıraya hidden halo denir.

Shank

Yüzüğün parmağı saran halka kısmı. Düz, katedral, split shank ve burgu gibi profilleri vardır.

Retipping

Aşınmış tırnak uçlarına yeni altın eklenerek yapılan yenileme işlemi. Taş kaybını önleyen en temel bakım müdahalesidir.

Metal ve Ayar Terimleri

Ayar (Karat / K)

Altının saflık derecesi. 24 ayar saf altını, 18 ayar %75, 14 ayar ise yaklaşık %58,5 altın oranını gösterir. Taşın karatı ile altının ayarı birbirinden tamamen farklı kavramlardır.

Milyem

Altın saflığının binde cinsinden ifadesi. 18 ayar altın 750 milyem, 14 ayar altın 585 milyem olarak damgalanır.

Rodyum Kaplama

Beyaz altına uygulanan, parlak ve soğuk beyaz tonu veren ince kaplama. Yıllar içinde aşınır ve yenilenmesi gerekir.

İşçilik

Mücevherin üretim bedeli. Fiyat etiketinde altın gramı ve taş bedelinden ayrı bir kalem olarak hesaplanır.

Belge ve Güven Terimleri

Sertifika (Grading Report)

Bağımsız bir gemoloji laboratuvarının taşın 4C değerlerini belgelediği rapor. GIA, IGI ve HRD en bilinen kurumlardır.

Lazer Kazıma Numarası

Taşın kenar bandına mikroskobik olarak işlenen seri numarası. Elinizdeki taşın sertifikayla aynı taş olduğunu doğrulamanızı sağlar.

Ekspertiz

Mücevherin güncel piyasa değerinin uzman tarafından raporlanması. Sigorta ve miras süreçlerinde talep edilir.

Doğal Pırlanta

Yer kabuğunun derinliklerinde milyarlarca yıl içinde oluşmuş, laboratuvar müdahalesi olmadan çıkarılmış taş. Aşk Pırlanta koleksiyonlarında yalnızca doğal pırlanta kullanılır.

Bu Sözlüğü Alışverişte Nasıl Kullanmalı?

Vitrin önünde üç soru bu terimlerin tamamını işler hale getirir: Taşın sertifikasında renk ve netlik dereceleri nedir? Montür tipi günlük kullanım alışkanlığınıza uygun mu? Etiketteki fiyat; altın gramı, işçilik ve taş bedeli olarak nasıl dağılıyor? Bu üç sorunun yanıtını alabildiğiniz her yerde, doğru karşılaştırma yapabilirsiniz.

Aşk Pırlanta, İstanbul Mısır Çarşısı'ndaki atölyesinde yalnızca doğal pırlantalarla, siparişe özel üretim yapar. Seçtiğiniz taşın karatını, netliğini ve montürünü birlikte belirleyerek tasarımınızı sıfırdan oluşturabilir; üretim sürecinin her aşamasında uzman ekibimizden destek alabilirsiniz. Atölyemizi ziyaret ederek taşları kendi gözünüzle inceleyebilirsiniz.